Chuyên mục: Ký văn học, báo chí
Ghi chép của Trần Phương
PHẦN 1: BỜ HẮC GIANG - DÒNG SÔNG ĐEN
Sông Đà ngày xưa có rất nhiều tên gọi nhưng cái tên Bờ Hắc Giang có thời gian tồn tại lâu nhất. Sông hợp thành bởi hai nhánh sông Bá Biên Giang và A Mặc giang, khởi nguồn từ núi Ngụy Sơn cao 1500 mét thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Chiều dài của sông Đà là 983 km, chảy qua địa phận Việt Nam 543 km. Các dân tộc chủ yếu là Mường, Tày, Dao, Thái, H’Mông sinh sống trên diện tích lưu vực sông 52.900 km2. Sông Đà là dòng sông phụ lưu lớn nhất của sông Hồng (chiếm 55%).Tại sao lại gọi sông Đà là dòng sông đen? Tiếng Hán hắc là đen, tiếng Anh là Blakh, tiếng Pháp là Riveère Noire…
Dòng sông Đà rất sâu có chỗ tới gần một trăm mét, nước màu đen sẫm của cây lá thối các cánh rừng đổ về. Nên côn trùng khó tồn tại ở môi trường này, người mắc bệnh ngoài da nhúng chân vào nước sông vài lần là khỏi tất nhiên là nếu hợp. Còn mỗi loài cá thì ngon tuyệt, thơm và ngậy, trọng lượng lớn gấp bội so cùng loài sống ở sông suối khác. Có con cá nặng hàng tạ, râu tóc bạc trắng phơ…
Đất Mường sinh sống nằm gọn trong lòng lưu vực sông Đà được chia ra theo thứ tự: Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động. Việc cát cứ theo dòng tộc do họ đinh cai quản Bi và Vang, các chức sắc thấp hơn do hệ lang chi dưới. Người Mường thời phong kiến có những tiêu chí rất đặc trưng: rượi ngon và gái đẹp. Con gái Mường ngày xưa đại đa số trắng như trứng gà bóc, môi đỏ như son, tóc đen như gỗ mun. Còn phụ nữ ngày nay bị “xuôi hóa”, “đô thị hóa” người thì lộng lẫy, người thì lem nhem như lá cỏ úa bờ rừng.
Tỉnh Hòa Bình có 38 di tích và thắng cảnh cấp quốc gia, 20 cấp tỉnh trong số 172 diện đã kiểm kê. Có rất nhiều di tích lịch sử và di tích văn hóa có giá trị độc đáo, nhưng không có một nhà bảo tàng tương xứng với tầm của nó. Chiếc xe tăng do chính Cù Chính Lan thả lựu đạn trên đường 6 để ngoài hiện trường đúng nơi xẩy ra từ thời Pháp, bị bọn nghiện hút cắt mất một góc. Bia đá tạc bài thơ của vua Quang Trung cũng không dám để nơi hiện trường ở khu đền Bà Chúa Thác Bờ theo quy định. Sở VHTT và DL Hòa Bình đã phải thuê xe trọng tải lớn (bia đá khoảng gần 20 tấn) cẩu lên chở về sân văn phòng tự coi giữ.
Tỉnh Hòa Bình có 38 di tích và thắng cảnh cấp quốc gia, 20 cấp tỉnh trong số 172 diện đã kiểm kê. Có rất nhiều di tích lịch sử và di tích văn hóa có giá trị độc đáo, nhưng không có một nhà bảo tàng tương xứng với tầm của nó. Chiếc xe tăng do chính Cù Chính Lan thả lựu đạn trên đường 6 để ngoài hiện trường đúng nơi xẩy ra từ thời Pháp, bị bọn nghiện hút cắt mất một góc. Bia đá tạc bài thơ của vua Quang Trung cũng không dám để nơi hiện trường ở khu đền Bà Chúa Thác Bờ theo quy định. Sở VHTT và DL Hòa Bình đã phải thuê xe trọng tải lớn (bia đá khoảng gần 20 tấn) cẩu lên chở về sân văn phòng tự coi giữ.
Tỉnh có 03 di tích tâm linh đang bức xúc: Chùa Tiên – huyện Lạc Thủy, chùa Hang – huyện Yên Thủy, đền Bà Chúa Thác Bờ - huyện Cao Phong. Con đường 6 thời chống Pháp nhỏ thế, rộng vài bước chân. Bến thuyền xã Thung Nai khá rộng vào mùa này hàng trăm tàu thuyền đỗ ngổn ngang vì không có khách. Ngày xưa thì phải đi đò qua sông sang đến bờ bên kia đi tiếp đường 6 nay thuộc huyện Đà Bắc. Đoạn đường 6 từ bến đò Thung Nai đến bờ sông bên kia là phố Thác Bờ, chợ Thác Bờ thuộc xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc giờ đã chìm sâu dưới lòng hồ thủy điện Hòa Bình khoảng 100 mét nước. Cao độ nước lớn nhất của hồ là 120 mét so với thủy chuẩn, nhà máy thủy điện Sông Đà thường chỉ tích nước đến cao trình 117 mét, quá mức này là xả thẳng đập tràn hạ lưu. Nhà máy thủy điện sông Đà chặn dòng đợt 1 ngày 12/01/1983 và đợt 2 ngày 09/01/1986. Sau thủy điện Sơn La chặn dòng thì mức nước thủy điện Hòa Bình luôn giữ khoảng cao trình 100 mét.
Đền Bà Chúa Thác Bờ được dân địa phương đưa dần lên theo mực nước hồ, đền tọa vị trí hiện tại đã có tới gần chục lần di chuyển. Đền nguyên thủy ở ven sông, bên cạnh thác Vạn Bờ. Trong đền có thờ 02 bức tượng đều là nhân thần: 01 là bà người Mường Đinh Thị Vân, 01 là bà người Dao vô danh. Hai bức tượng này vẫn đang lưu giữ tại đền Bà Chúa Thác Bờ phía bờ tả. Sông Đà có 83 thác, thác Vạn Bờ cao nhất khoảng 80 chục mét, núi Thác Bờ chắn ngang nửa dòng sông làm hẹp dòng chảy lại. Thác Vạn Bờ gầm thét suốt ngày đêm, trắng xóa cả một vùng. Nguy hiểm hơn là dưới thác là cả một vùng rộng lớn toàn là ghềnh đá, nước xoáy cuồn cuộn khó có thời điểm thuyền bè qua được thác. Dòng sông Đà phía trước đập thủy điện chỉ rộng bằng 2 phần so phía hạ lưu ở sát đập tràn.
Năm 1430 vua Lê Lợi dẹp loạn giặc Đèo Cát Hãn ở Mường Lễ, Sơn La. Khi ngược dòng sông gặp thác lớn hiểm trở không qua được, chính hai chị em bà Đinh Thị Vân đã mưu kế kết bè đưa quân qua sông an toàn, góp công lớn tạo nên chiến thắng. Tháng Thìn, năm Nhâm tý (1432) vua Lê Lợi dừng chân ở thác Vạn Bờ khao quân và tôn vinh công trạng của hai chị em bà Đinh Thị Vân đã có công với nước. Vua đã khắc bia đá ghi lại chiến tích ở nơi thác Vạn Bờ. Được biết ở đầu nguồn sông Đà trên tỉnh Sơn La cũng có một bia đá hình thức tương tự chỉ khác về nội dung. Sau này hai bà vẫn thường xuyên giúp dân qua thác ghềnh này. Khi hai bà qua đời, dân địa phương lập đền để tỏ lòng biết ơn. Nhân dân địa phương dân tộc Kinh và Mường, Dao ở phủ Gia Hưng, xứ Hưng Hóa (khu vực Hòa Bình ngày nay) thường lấy ngày mồng 7 và mồng 8 tháng giêng hàng năm tổ chức lễ hội. Tâm Phật Bà Chúa Thác ngày càng hiển linh, dân tứ phương nghiệm đến đền Bà Chúa Thác ngày càng đông. Tháng giêng là tháng hội, hàng vạn lượt thuyền máy chở khách trên hồ ngày đêm, tạo nên một nét văn hóa tâm linh có quy mô lớn nhất ở vùng miền núi phía Tây Bắc. Hồ thủy điện sông Đà tàu thuyền tấp nập giống như một bức tranh thủy mạc ví ngang như Vịnh Hạ Long trên cạn. Các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và các doanh nghiệp quan tâm đặc biệt đến du lịch tâm linh.
PHẦN 2: CỤM DI TÍCH BÀ CHÚA THÁC KÊU CỨU
Công lao với nước, với dân của Bà Chúa Thác được nhân dân các dân tộc vùng Tây Bắc ghi nhớ, lập đền thờ tại nơi thác Vạn Bờ. Nhưng thật đáng lo ngại, thực trạng đền Bà Chúa Thác đã bị một số kẻ xấu lợi dụng buôn thần, bán thánh. Bà Chúa Bờ có 2 đền, 01 ở xã Thung Nai thuộc huyện Cao Phong, 01 ở xã Vầy Nưa thuộc huyện Đà Bắc. Chủ nhang hai đền này thường tranh chấp, ai cũng nhận đền của mình là đền chính. Sau nhiều thông tin khảo cứu (âm dương) xác định đền chính là ngôi đền ở xã Vầy Nưa Bà Chúa Bờ ngự. Tại ngôi đền này còn hai bức tượng 01 của bà người Mường là Đinh Thị Vân (bên tay trái khi nhìn vào tượng), 01 của bà người Dao vô danh (bên tay phải khi nhìn vào tượng). Hai bức tượng này được rước từ ngôi đền chính trước khi sông ngập nước. Tất cả các bức tượng khác trong cả hai ngôi đền đều mới tạo. Một nguyên tắc bất di, bất dịch đền phủ thờ ai (nhân thần hay thánh thần) thì vị thần đó phải là chủ thể. Thí dụ đền thờ Bà Chúa Thác, chủ thể phải là Bà Chúa Thác, được đặt ở vị trí cao nhất, trang trọng nhất trong đền. Sự sắp sếp của chủ nhang hiện tại chưa hợp lý, hợp cách. Ông Bùi Tú Cao là TPNV sở VHTT và DL tỉnh Hòa Bình đưa tôi đến đền chính, gặp ông Hoàng Hữu Tới - chủ nhang, năm nay 71 tuổi. Ông Tới đã kể lại xuất xứ lịch sử đền mà ông đã chứng kiến. Theo lời ông kể: “Ông cụ thân sinh đã đến đất Đà Bắc từ sau khi đất nước vừa được giải phóng khoảng năm 1956 - 1957, dân làng địa phương tiến cử cụ làm chủ nhang ngôi đền Bà Chúa Thác. Khi cụ qua đời thì tôi và chị gái tôi thay cụ”. Bản thân cá nhân ông Hoàng Hữu Tới là người có tinh thần hướng thần rất tốt, ủng hộ quan điểm của tỉnh về dự án đền Bà Chúa Thác.
Còn ngôi đền Bà Chúa Thác ở xã Thung Nai đối diện, dân quen gọi là đền Trình hay đền ông Chảu do cụ Quách Công Nhật 82 tuổi, tên thường gọi là Chảu thì ngược lại. Chúng tôi xin gặp cụ, nhưng cụ đi chữa bệnh ở Hà Nội. Chị Đặng Thị Liên là thanh đồng, con cụ là Quách Thị Phượng, cháu ngoại cụ là Đinh Thị Ngân SN 1987, Đinh Thị Na SN 1994… Chúng tôi ngồi với gia đình cụ ở ngoài sảnh ngôi nhà gỗ quý hai tầng to đẹp có một không hai ở miền Bắc này.
Ngồi đấy, nhưng mùi cá nướng tanh nồng nặc, người có chân tu lượm giọng rất dễ nôn ọe. Ông Trần Quang Trường - Chánh thanh tra Sở VHTT và DL Hòa Bình và chị thanh đồng Đặng Thị Liên mời lên đền. Ngôi đền hiện tại thì quá nhỏ, lại bị che lấp bởi các mái tôn pro xi măng xung quanh, nhìn từ xa chỉ thấy lúp xúp những tấm lợp, rất khó nhận ra đó là một ngôi đền. Hậu cung thì thiếu sáng và không khí ẩm ướt, nặng mùi. Cụ Chảu - chủ nhang là người Mường ở Sơn La xuống tiếp quản từ năm 1987. Khi cụ xây dựng cũng tự phát, không hiểu biết nhiều về các phép tắc xây dựng đền phủ hay nguyên tắc phong thủy.
Theo đề nghị của các cơ quan chức năng, UBND tỉnh Hòa Bình - ông Bùi Văn Tỉnh đã ký công văn số 1722/UBND-XDCB ngày 09/11/2009 đồng ý duyệt chủ trương đầu tư công trình bảo tồn và tôn tạo di tích lịch sử văn hóa đền Thác Bờ tại đồi Hang Thần, xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc. Di chuyển bia đá khắc thơ của vua Lê Lợi (tại sân VP Sở VHTT và DL) về khi di tích này. Ông Bùi Văn Tỉnh đương nhiệm chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình rất ủng hộ quan điểm xây dựng loại hình du lịch tâm linh nói chung và long hồ sông Đà nói riêng. Từ khi khởi sự (2008) đến nay đã có tới hàng chục công văn, báo cáo thẩm định dự án. Công văn gần đây nhất số 169/UBND-VX ngày 07/03/2012 do phó Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình - ông Bùi Văn Cửu ký đồng ý chủ trương giao cho Sở VHTT và DL lập quy hoạch chi tiết. Cơ hội đẩy nhanh tiến độ lại đến với những người giàu tâm huyết với ý tưởng văn hóa tâm linh?
Dự án di tích Đền Thác Bờ rộng 5,9 ha này gồm 2 phần chính: Cơ sở hạ tầng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, phần xây dựng đền chính và các công trình phụ trợ bằng nguồn vốn xã hội hóa, do công ty XDTM Hoàng Sơn đảm nhận. Tương lai 2013 - 2015 sẽ có một đền Bà Chúa Thác Bờ nghiêng bóng xuống lòng hồ long lanh thơ mộng. Đó là một chủ trương có nhiều ý nghĩa đối với cộng đồng các dân tộc khu vực phía Tây Bắc. Thực tế lễ hội Đền Bờ đã ăn sâu trong tiềm thức nhân dân ở lưu vực sông Bờ Hắc Giang. Những năm gần đây các phật tử, khách thập phương ở dưới xuôi, đầu xuân thường đến lễ hội Đền Bờ (7-8 tháng Giêng) rồi mới đi tiếp các lễ hội khác ở vùng quê khác, hàng vạn lượt người mỗi ngày.
Đền Bà Chúa Thác Bờ được dân địa phương đưa dần lên theo mực nước hồ, đền tọa vị trí hiện tại đã có tới gần chục lần di chuyển. Đền nguyên thủy ở ven sông, bên cạnh thác Vạn Bờ. Trong đền có thờ 02 bức tượng đều là nhân thần: 01 là bà người Mường Đinh Thị Vân, 01 là bà người Dao vô danh. Hai bức tượng này vẫn đang lưu giữ tại đền Bà Chúa Thác Bờ phía bờ tả. Sông Đà có 83 thác, thác Vạn Bờ cao nhất khoảng 80 chục mét, núi Thác Bờ chắn ngang nửa dòng sông làm hẹp dòng chảy lại. Thác Vạn Bờ gầm thét suốt ngày đêm, trắng xóa cả một vùng. Nguy hiểm hơn là dưới thác là cả một vùng rộng lớn toàn là ghềnh đá, nước xoáy cuồn cuộn khó có thời điểm thuyền bè qua được thác. Dòng sông Đà phía trước đập thủy điện chỉ rộng bằng 2 phần so phía hạ lưu ở sát đập tràn.
Năm 1430 vua Lê Lợi dẹp loạn giặc Đèo Cát Hãn ở Mường Lễ, Sơn La. Khi ngược dòng sông gặp thác lớn hiểm trở không qua được, chính hai chị em bà Đinh Thị Vân đã mưu kế kết bè đưa quân qua sông an toàn, góp công lớn tạo nên chiến thắng. Tháng Thìn, năm Nhâm tý (1432) vua Lê Lợi dừng chân ở thác Vạn Bờ khao quân và tôn vinh công trạng của hai chị em bà Đinh Thị Vân đã có công với nước. Vua đã khắc bia đá ghi lại chiến tích ở nơi thác Vạn Bờ. Được biết ở đầu nguồn sông Đà trên tỉnh Sơn La cũng có một bia đá hình thức tương tự chỉ khác về nội dung. Sau này hai bà vẫn thường xuyên giúp dân qua thác ghềnh này. Khi hai bà qua đời, dân địa phương lập đền để tỏ lòng biết ơn. Nhân dân địa phương dân tộc Kinh và Mường, Dao ở phủ Gia Hưng, xứ Hưng Hóa (khu vực Hòa Bình ngày nay) thường lấy ngày mồng 7 và mồng 8 tháng giêng hàng năm tổ chức lễ hội. Tâm Phật Bà Chúa Thác ngày càng hiển linh, dân tứ phương nghiệm đến đền Bà Chúa Thác ngày càng đông. Tháng giêng là tháng hội, hàng vạn lượt thuyền máy chở khách trên hồ ngày đêm, tạo nên một nét văn hóa tâm linh có quy mô lớn nhất ở vùng miền núi phía Tây Bắc. Hồ thủy điện sông Đà tàu thuyền tấp nập giống như một bức tranh thủy mạc ví ngang như Vịnh Hạ Long trên cạn. Các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và các doanh nghiệp quan tâm đặc biệt đến du lịch tâm linh.
PHẦN 2: CỤM DI TÍCH BÀ CHÚA THÁC KÊU CỨU
Công lao với nước, với dân của Bà Chúa Thác được nhân dân các dân tộc vùng Tây Bắc ghi nhớ, lập đền thờ tại nơi thác Vạn Bờ. Nhưng thật đáng lo ngại, thực trạng đền Bà Chúa Thác đã bị một số kẻ xấu lợi dụng buôn thần, bán thánh. Bà Chúa Bờ có 2 đền, 01 ở xã Thung Nai thuộc huyện Cao Phong, 01 ở xã Vầy Nưa thuộc huyện Đà Bắc. Chủ nhang hai đền này thường tranh chấp, ai cũng nhận đền của mình là đền chính. Sau nhiều thông tin khảo cứu (âm dương) xác định đền chính là ngôi đền ở xã Vầy Nưa Bà Chúa Bờ ngự. Tại ngôi đền này còn hai bức tượng 01 của bà người Mường là Đinh Thị Vân (bên tay trái khi nhìn vào tượng), 01 của bà người Dao vô danh (bên tay phải khi nhìn vào tượng). Hai bức tượng này được rước từ ngôi đền chính trước khi sông ngập nước. Tất cả các bức tượng khác trong cả hai ngôi đền đều mới tạo. Một nguyên tắc bất di, bất dịch đền phủ thờ ai (nhân thần hay thánh thần) thì vị thần đó phải là chủ thể. Thí dụ đền thờ Bà Chúa Thác, chủ thể phải là Bà Chúa Thác, được đặt ở vị trí cao nhất, trang trọng nhất trong đền. Sự sắp sếp của chủ nhang hiện tại chưa hợp lý, hợp cách. Ông Bùi Tú Cao là TPNV sở VHTT và DL tỉnh Hòa Bình đưa tôi đến đền chính, gặp ông Hoàng Hữu Tới - chủ nhang, năm nay 71 tuổi. Ông Tới đã kể lại xuất xứ lịch sử đền mà ông đã chứng kiến. Theo lời ông kể: “Ông cụ thân sinh đã đến đất Đà Bắc từ sau khi đất nước vừa được giải phóng khoảng năm 1956 - 1957, dân làng địa phương tiến cử cụ làm chủ nhang ngôi đền Bà Chúa Thác. Khi cụ qua đời thì tôi và chị gái tôi thay cụ”. Bản thân cá nhân ông Hoàng Hữu Tới là người có tinh thần hướng thần rất tốt, ủng hộ quan điểm của tỉnh về dự án đền Bà Chúa Thác.
Còn ngôi đền Bà Chúa Thác ở xã Thung Nai đối diện, dân quen gọi là đền Trình hay đền ông Chảu do cụ Quách Công Nhật 82 tuổi, tên thường gọi là Chảu thì ngược lại. Chúng tôi xin gặp cụ, nhưng cụ đi chữa bệnh ở Hà Nội. Chị Đặng Thị Liên là thanh đồng, con cụ là Quách Thị Phượng, cháu ngoại cụ là Đinh Thị Ngân SN 1987, Đinh Thị Na SN 1994… Chúng tôi ngồi với gia đình cụ ở ngoài sảnh ngôi nhà gỗ quý hai tầng to đẹp có một không hai ở miền Bắc này.
Ngồi đấy, nhưng mùi cá nướng tanh nồng nặc, người có chân tu lượm giọng rất dễ nôn ọe. Ông Trần Quang Trường - Chánh thanh tra Sở VHTT và DL Hòa Bình và chị thanh đồng Đặng Thị Liên mời lên đền. Ngôi đền hiện tại thì quá nhỏ, lại bị che lấp bởi các mái tôn pro xi măng xung quanh, nhìn từ xa chỉ thấy lúp xúp những tấm lợp, rất khó nhận ra đó là một ngôi đền. Hậu cung thì thiếu sáng và không khí ẩm ướt, nặng mùi. Cụ Chảu - chủ nhang là người Mường ở Sơn La xuống tiếp quản từ năm 1987. Khi cụ xây dựng cũng tự phát, không hiểu biết nhiều về các phép tắc xây dựng đền phủ hay nguyên tắc phong thủy.
Theo đề nghị của các cơ quan chức năng, UBND tỉnh Hòa Bình - ông Bùi Văn Tỉnh đã ký công văn số 1722/UBND-XDCB ngày 09/11/2009 đồng ý duyệt chủ trương đầu tư công trình bảo tồn và tôn tạo di tích lịch sử văn hóa đền Thác Bờ tại đồi Hang Thần, xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc. Di chuyển bia đá khắc thơ của vua Lê Lợi (tại sân VP Sở VHTT và DL) về khi di tích này. Ông Bùi Văn Tỉnh đương nhiệm chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình rất ủng hộ quan điểm xây dựng loại hình du lịch tâm linh nói chung và long hồ sông Đà nói riêng. Từ khi khởi sự (2008) đến nay đã có tới hàng chục công văn, báo cáo thẩm định dự án. Công văn gần đây nhất số 169/UBND-VX ngày 07/03/2012 do phó Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình - ông Bùi Văn Cửu ký đồng ý chủ trương giao cho Sở VHTT và DL lập quy hoạch chi tiết. Cơ hội đẩy nhanh tiến độ lại đến với những người giàu tâm huyết với ý tưởng văn hóa tâm linh?
Dự án di tích Đền Thác Bờ rộng 5,9 ha này gồm 2 phần chính: Cơ sở hạ tầng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, phần xây dựng đền chính và các công trình phụ trợ bằng nguồn vốn xã hội hóa, do công ty XDTM Hoàng Sơn đảm nhận. Tương lai 2013 - 2015 sẽ có một đền Bà Chúa Thác Bờ nghiêng bóng xuống lòng hồ long lanh thơ mộng. Đó là một chủ trương có nhiều ý nghĩa đối với cộng đồng các dân tộc khu vực phía Tây Bắc. Thực tế lễ hội Đền Bờ đã ăn sâu trong tiềm thức nhân dân ở lưu vực sông Bờ Hắc Giang. Những năm gần đây các phật tử, khách thập phương ở dưới xuôi, đầu xuân thường đến lễ hội Đền Bờ (7-8 tháng Giêng) rồi mới đi tiếp các lễ hội khác ở vùng quê khác, hàng vạn lượt người mỗi ngày.
PHẦN 3: BỜ HẮC GIANG – HÒA BÌNH
Nhiều người phản ảnh với chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý văn hóa về thực trạng tư nhân hóa công trình di tích văn hóa, di tích lịch sử… Chúng tôi đã tham khảo một số chuyên gia về lĩnh vực này. Và được biết nhà nước chưa có văn bản pháp lý nào quy định tư nhân được giao quyền (pháp lý) quản lý các công trình di tích văn hóa, di tích lịch sử. Các công trình này thường được quản lý theo nguyên tắc cộng đồng, ban quản lý ghi chép thu chi công khai dưới sự giám sát của chính quyền địa phương và các phật tử. Được biết UBND huyện Cao Phong đã cấp CNQSDĐ (sổ đỏ) cho cụ Quách Công Nhật. Ngôi đền Bà Chúa Thác Bờ nằm trong diện tích sổ đỏ đó.Việc cấp sổ đỏ cho hộ gia đình bao gồm cả di tích lịch sử nằm trong thửa đất ở là một việc làm không đúng pháp luật và các quy định về tín ngưỡng văn hóa. Đất đền chùa là đất tín ngưỡng thuộc sở hữu của cộng đồng dân cư, không thể có chùa A ông nọ, đền B bà kia. Luật pháp không chấp nhận đền Bà Chúa Thác – Một di tích lịch sử quý giá của đất nước lại thuộc sở hữu cá nhân nào! UBND huyện Cao Phong thu hồi giấy CNQSDĐ đất của ông Quách Công Nhật ở xã Thung Nai và xét cấp lại trên nguyên tắc đất ở và đất di tích lịch sử phải riêng biệt 2 thửa khác nhau trên cơ sở quy hoạch của tỉnh Hòa Bình về cụm di tích Đền Thác Bờ.
Một số tồn tại khác, sự bất hợp tác của chủ nhang với cơ quan quản lý nhà nước nhiều năm qua là một hành vi trái luật pháp hiện hành đã để lại nhiều hậu quả xấu. Cộng đồng xã hội không thể chấp nhận, ở một nơi hiển linh lại diễn ra cảnh buôn thần, bán thánh diễn ra thường xuyên năm này qua năm nọ thì đáng trách quá. Nơi thờ Phật bán thực phẩm tươi sống, tanh nồng là phạm điều cấm kỵ sát sinh. Kinh doanh sát sinh ở nơi cửa Phật là điều phạm, được tiền nhưng tổn thọ, tổn phúc. Còn chuyện vào mùa hội đầu năm, mỗi tuần người thân chủ nhang mang vài bao tải tiền lẻ gửi ngân hàng nhiều người thường thấy. Cán bộ tín dụng tiết lộ “trong tài khoản cụ có tiền nhiều tỷ …”! Khách thập phương đóng góp xây dựng đền, tiền đó đi đâu mà lâu nay ngôi đền vẫn thế thấp bé, xấu xí, ẩm thấp, tối tăm, hôi hám như thế? Bên cạnh là ngôi nhà chủ nhang hai tầng hoàn toàn bằng gỗ quý to vật vã, lộng lẫy đáng giá vài chục tỷ đồng, có phải là một nghịch lý không? Đó là một căn cứ để xem xét đánh giá cái “TÂM” của chủ nhang và hướng giải quyết về di tích lịch sử này.
Trong cụm di tích đền Bà Chúa Thác Bờ có 03 di tích: Đền Bà Chúa Thác ở xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc đã công nhận di tích cấp tỉnh; Động Thác Bờ xã Ngòi Hoa, huyện Tân Lạc đã công nhận di tích cấp quốc gia, đền Trình ở xã Thung Nai (đền ông Chảu), huyện Cao Phong chưa được công nhận do chủ nhang bất hợp tác.
Quan điểm của tỉnh Hòa Bình về vấn đề này như thế nào? Việc đẩy nhanh tiến độ đầu tư cụm di tích Đền Bà Chúa Thác là một việc cần được quan tâm. Chúng tôi cho rằng đó là một chủ trương rất đúng, nó mang lại giá trị to lớn cho hiện tại và tương lai. Hiểu nôm na tỉnh được cả hai: vô hình là tư tưởng tín ngưỡng của các dân tộc, hữu hình là kinh tế tâm linh, giải quyết công ăn người lao động và quy mô khá lớn việc làm nhiều… Theo như sách Phật dạy, người công lớn được ghi danh sử sách, tạc bia đá, người công đức tùy tâm cũng được chứng, phật độ Phúc như Đông Hải, Thọ tỷ Nam Sơn.
Người Hòa Bình trong lòng bạn bè, khách thập phương vốn đã chan chứa tình cảm nồng ấm, nay lại có thêm lý do để mời, để đến du lịch tâm linh sông Đà, chắc rượu sẽ chảy mãi như dòng thác Vạn Bờ trên để tỏ lòng mến khách của những con người sống ở cửa ngõ vùng Tây Bắc Tổ quốc thân yêu.
Trần Phương
Ảnh trong trang của Hà Đức Nam và Trần Phương
Nhiều người phản ảnh với chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý văn hóa về thực trạng tư nhân hóa công trình di tích văn hóa, di tích lịch sử… Chúng tôi đã tham khảo một số chuyên gia về lĩnh vực này. Và được biết nhà nước chưa có văn bản pháp lý nào quy định tư nhân được giao quyền (pháp lý) quản lý các công trình di tích văn hóa, di tích lịch sử. Các công trình này thường được quản lý theo nguyên tắc cộng đồng, ban quản lý ghi chép thu chi công khai dưới sự giám sát của chính quyền địa phương và các phật tử. Được biết UBND huyện Cao Phong đã cấp CNQSDĐ (sổ đỏ) cho cụ Quách Công Nhật. Ngôi đền Bà Chúa Thác Bờ nằm trong diện tích sổ đỏ đó.Việc cấp sổ đỏ cho hộ gia đình bao gồm cả di tích lịch sử nằm trong thửa đất ở là một việc làm không đúng pháp luật và các quy định về tín ngưỡng văn hóa. Đất đền chùa là đất tín ngưỡng thuộc sở hữu của cộng đồng dân cư, không thể có chùa A ông nọ, đền B bà kia. Luật pháp không chấp nhận đền Bà Chúa Thác – Một di tích lịch sử quý giá của đất nước lại thuộc sở hữu cá nhân nào! UBND huyện Cao Phong thu hồi giấy CNQSDĐ đất của ông Quách Công Nhật ở xã Thung Nai và xét cấp lại trên nguyên tắc đất ở và đất di tích lịch sử phải riêng biệt 2 thửa khác nhau trên cơ sở quy hoạch của tỉnh Hòa Bình về cụm di tích Đền Thác Bờ.
Một số tồn tại khác, sự bất hợp tác của chủ nhang với cơ quan quản lý nhà nước nhiều năm qua là một hành vi trái luật pháp hiện hành đã để lại nhiều hậu quả xấu. Cộng đồng xã hội không thể chấp nhận, ở một nơi hiển linh lại diễn ra cảnh buôn thần, bán thánh diễn ra thường xuyên năm này qua năm nọ thì đáng trách quá. Nơi thờ Phật bán thực phẩm tươi sống, tanh nồng là phạm điều cấm kỵ sát sinh. Kinh doanh sát sinh ở nơi cửa Phật là điều phạm, được tiền nhưng tổn thọ, tổn phúc. Còn chuyện vào mùa hội đầu năm, mỗi tuần người thân chủ nhang mang vài bao tải tiền lẻ gửi ngân hàng nhiều người thường thấy. Cán bộ tín dụng tiết lộ “trong tài khoản cụ có tiền nhiều tỷ …”! Khách thập phương đóng góp xây dựng đền, tiền đó đi đâu mà lâu nay ngôi đền vẫn thế thấp bé, xấu xí, ẩm thấp, tối tăm, hôi hám như thế? Bên cạnh là ngôi nhà chủ nhang hai tầng hoàn toàn bằng gỗ quý to vật vã, lộng lẫy đáng giá vài chục tỷ đồng, có phải là một nghịch lý không? Đó là một căn cứ để xem xét đánh giá cái “TÂM” của chủ nhang và hướng giải quyết về di tích lịch sử này.
Trong cụm di tích đền Bà Chúa Thác Bờ có 03 di tích: Đền Bà Chúa Thác ở xã Vầy Nưa, huyện Đà Bắc đã công nhận di tích cấp tỉnh; Động Thác Bờ xã Ngòi Hoa, huyện Tân Lạc đã công nhận di tích cấp quốc gia, đền Trình ở xã Thung Nai (đền ông Chảu), huyện Cao Phong chưa được công nhận do chủ nhang bất hợp tác.
Quan điểm của tỉnh Hòa Bình về vấn đề này như thế nào? Việc đẩy nhanh tiến độ đầu tư cụm di tích Đền Bà Chúa Thác là một việc cần được quan tâm. Chúng tôi cho rằng đó là một chủ trương rất đúng, nó mang lại giá trị to lớn cho hiện tại và tương lai. Hiểu nôm na tỉnh được cả hai: vô hình là tư tưởng tín ngưỡng của các dân tộc, hữu hình là kinh tế tâm linh, giải quyết công ăn người lao động và quy mô khá lớn việc làm nhiều… Theo như sách Phật dạy, người công lớn được ghi danh sử sách, tạc bia đá, người công đức tùy tâm cũng được chứng, phật độ Phúc như Đông Hải, Thọ tỷ Nam Sơn.
Người Hòa Bình trong lòng bạn bè, khách thập phương vốn đã chan chứa tình cảm nồng ấm, nay lại có thêm lý do để mời, để đến du lịch tâm linh sông Đà, chắc rượu sẽ chảy mãi như dòng thác Vạn Bờ trên để tỏ lòng mến khách của những con người sống ở cửa ngõ vùng Tây Bắc Tổ quốc thân yêu.
Trần Phương
Ảnh trong trang của Hà Đức Nam và Trần Phương
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét